WOMENOMICS DAILY NEWS
womenomics
29. Stycznia 2020

Zajmowanie się domem, kosztem rozwoju zawodowego i niezależności finansowej - to rzeczywistość ponad pół miliona Polek

Aktywność zawodowa Polek jest niska w porównaniu do innych krajów UE. Bierność zawodowa Polek spowodowana jest przede wszystkim obowiązkami rodzinnymi. Ponad 75% biernych zawodowo kobiet nie pracuje ani nie poszukuje pracy z powodu opieki nad dziećmi lub innych obowiązków rodzinnych. Ma to negatywne konsekwencje gospodarcze w skali makro- i mikroekonomicznej - czytamy na łamach raportu „Jak zwiększyć aktywność zawodową kobiet w Polsce" opracowanego przez Doktor hab., prof. SGH Igę Magdę z Instytutu Badań Strukturalnych.

Niewiele ponad 63% kobiet w wieku produkcyjnym (15–64) jest aktywnych zawodowo, w stosunku do średnio 68% w UE28. W Szwecji, w której odsetek kobiet aktywnych zawodowo jest jednym z najwyższych w Unii Europejskiej i która uchodzi za przykład skutecznego włączania kobiet na rynek pracy, współczynnik ten wynosi ponad 80%.

Trzy grupy kobiet najrzadziej aktywne zawodowo

Wyróżniamy 3 grupy kobiet najrzadziej aktywnych zawodowo są to: kobiety słabiej wykształcone, kobiety mieszkające w mniejszych miejscowościach i na wsi oraz matki dwójki małych dzieci. Napotykają one bariery w postaci nieelastycznego czasu pracy, nieatrakcyjnych finansowo i fizycznie miejsc pracy, obciążenia obowiązkami domowymi i opiekuńczymi, braku instytucji edukacyjnych i świadczących usługi opiekuńcze dla małych dzieci. Ich aktywność zawodową ograniczają także rozwiązania podatkowo-zasiłkowe, zmniejszające opłacalność podejmowania pracy.

Część biernych zawodowo kobiet chciałaby pracować, jednak nie szuka pracy. Dotyczy to 37% kobiet w wieku 25–49 lat. Odsetek ten jest w Polsce wyższy niż średnia w UE (28%) i znacząco wyższy niż odsetek biernych zawodowo kobiet chętnych do pracy w Czechach (10%) czy na Słowacji (12%). Powodów, dla których kobiety nie szukają pracy, jest wiele: mała liczba miejsc pracy w miejscu zamieszkania, nieopłacalność podejmowania niskopłatnej pracy i wysokie koszty np. dojazdów i zapewnienia opieki dzieciom, presja kulturowa i normy społeczne kształtujące decyzję o opiece nad dziećmi.

Konsekwencje bierności zawodowej

Bierność zawodowa kobiet ma negatywne konsekwencje gospodarcze w skali makro- i mikroekonomicznej. Przekłada się na niższą wartość PKB, niższe wpływy ze składek i podatków, a tym samym na mniejsze możliwości finansowania transferów i usług publicznych. Niska aktywność zawodowa kobiet oznacza szybszy spadek podaży pracy, i tak bardzo dynamiczny w Polsce. Ponadto w krajach o niskiej aktywności zawodowej kobiet niższe są współczynniki dzietności. Trudności w łączeniu pracy i życia rodzinnego ograniczają decyzję o powiększaniu rodziny. W wymiarze mikroekonomicznym bierność zawodowa – szczególnie dłuższa – przekłada się na niższe dochody z pracy, mniejsze szanse na powrót do pracy i na lepiej płatne stanowisko, a w konsekwencji – na dużo gorszą sytuację po przejściu na emeryturę (niższe świadczenie, wyższe ryzyko braku świadczenia, ubóstwa). Niski wskaźnik zatrudnienia kobiet oznacza także marnowanie kapitału ludzkiego.przekłada się na niższe dochody z pracy, mniejsze szanse na powrót do pracy i na lepiej płatne stanowisko, a w konsekwencji – na dużo gorszą sytuację po przejściu na emeryturę (niższe świadczenie, wyższe ryzyko braku świadczenia, ubóstwa).

Niepracująca mama

Posiadanie dzieci wpływa na zatrudnienie kobiet w nieoczywisty sposób. Polki bezdzietne, a także te z jednym lub trójką i więcej dzieci pracują w Polsce częściej niż przeciętnie w UE (porównując do kobiet o takiej samej liczbie dzieci). Szczególnie wysoki jest wskaźnik zatrudnienia wśród Polek, które mają wyższe wykształcenie i są albo bezdzietne, albo mają jedno dziecko. Ich poziom zatrudnienia przewyższa nie tylko średnią UE, ale jest także wyższy niż w Szwecji. Kontrastuje wyraźnie z niskim zatrudnieniem Polek z dwójką dzieci. Różnica w aktywności zawodowej między Polską a UE jest najwyższa w przypadku kobiet z dwójką dzieci. Dotyczy ona zarówno kobiet wykształconych, jak i tych o niższym poziomie wykształcenia (różnica w stosunku do średniej UE wyraźnie rośnie). Ponadto dysproporcja ta jest najwyższa w przypadku kobiet z najmłodszym dzieckiem w wieku poniżej 6 r.ż. a wyraźnie niższa wśród tych, których najmłodsze dziecko ma ponad 11 lat. Sugeruje to istnienie czynników, którymi mogą być zarówno normy społeczne, ograniczenia w dostępie do opieki nad dziećmi, jak i zachęty finansowe – które wpływają na aktywność zawodową kobiet z dwójką dzieci, szczególnie tych z niższym wykształceniem.

Dlaczego ważne jest wsparcie aktywizacji zawodowej kobiet?

Wsparcie ich większej obecności na rynku pracy jest pożądane z trzech powodów: (1) pozwoli osłabić spadek podaży pracy, wynikający ze zmian demograficznych, (2) umożliwi wejście na rynek pracy kobietom, które chciałyby pracować, ale napotykają bariery w aktywności zawodowej i (3) pozwoli ograniczyć w przyszłości problem niskich emerytur.

Fakty i liczby

  • 63% kobiet w Polsce w wieku 15–64 lat jest aktywnych zawodowo, podczas gdy w UE28 jest to 68%;
  • 80% wynosi współczynnik aktywności zawodowej kobiet w wieku 25–49, czyli o punkt procentowy wyżej niż średnia unijna, ale blisko 10 p.p. niżej niż w krajach o najwyższej aktywności;
  • około 700 tys. kobiet więcej mogłoby uczestniczyć w rynku pracy, gdyby współczynnik aktywności zawodowej kobiet w wieku 25–49 był na poziomie obserwowanym obecnie w krajach o najwyższej aktywności;
  • ponad połowa kobiet aktywnych zawodowo ma obecnie wyższe wykształcenie (53%, dwukrotnie więcej niż 15 lat temu).
  • 60% – tyle pracujących Polek nie ma żadnej możliwości decydowania o godzinach rozpoczęcia i zakończenia pracy – to dwukrotnie więcej niż w UE.

Materiał opracowano na podstawie raportu „Jak zwiększyć aktywność zawodową kobiet w Polsce", który jest dostępny na stronie Instytutu Badań Strukturalnych.

Zobacz jeszcze:
INSTAGRAM